Επιστολή της Αθήνας στον ΟΗΕ: Άκυρο και ανίσχυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Με επιστολή που φέρει ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 2026 και υπογράφεται από τη Μόνιμη Αντιπρόσωπο της χώρας στον ΟΗΕ, πρέσβυ Αγλαΐα Μπαλτά, η Αθήνα γνωστοποιεί στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών ότι απορρίπτει στο σύνολό του το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Σύμφωνα με το κείμενο, η συμφωνία για την οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019 ανάμεσα στην Τουρκία και την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, μολονότι οι δύο πλευρές δεν διαθέτουν παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές και επομένως δεν μοιράζονται κοινά θαλάσσια σύνορα.

Η ελληνική πλευρά τονίζει ότι η οριοθέτηση που προκύπτει παραβλέπει την ύπαρξη πολλών ελληνικών νησιών, ανάμεσά τους η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, καθώς και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες πέραν της αιγιαλίτιδας. Τη χαρακτηρίζει δε ως κατάφωρη αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας, αντίθετη με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και με την καθιερωμένη πρακτική των θαλάσσιων οριοθετήσεων.

Κατά την Αθήνα, η πρόσφατη φερόμενη επικύρωση από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων ούτε έννομη ισχύ μπορεί να προσδώσει στο μνημόνιο ούτε μεταβάλλει τον χαρακτήρα του ως άκυρου και ανίσχυρου. Το ίδιο ισχύει, σύμφωνα με την επιστολή, για κάθε πράξη που φέρεται να υιοθετήθηκε σε εφαρμογή του, περιλαμβανομένου του νομοσχεδίου επικύρωσης, αλλά και για ενέργειες που στηρίζονται στις συντεταγμένες του 2019: η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα.

Αναφορά και στη συμφωνία του 2022

Η επιστολή παραπέμπει σε σειρά προηγούμενων επιστολών και ρηματικών διακοινώσεων που έχουν κατατεθεί στα Ηνωμένα Έθνη από το 2019 έως το 2025, με τις οποίες η χώρα επαναβεβαιώνει σταθερά την ίδια νομική και διπλωματική θέση. Ξεχωριστή μνεία γίνεται στο μνημόνιο συνεργασίας για τους υδρογονάνθρακες, το οποίο υπογράφηκε στις 3 Οκτωβρίου 2022 με την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης.

Η Αθήνα επαναδιατυπώνει την έντονη διαμαρτυρία της για τη συγκεκριμένη συμφωνία, στον βαθμό που αυτή αποσκοπεί στην εφαρμογή του μνημονίου του 2019 ή βασίζεται με άλλο τρόπο στην επίμαχη οριοθέτηση. Διαμηνύει ότι ενέργειες στο πλαίσιο της φερόμενης εφαρμογής της που θίγουν κυριαρχικά δικαιώματα ή δικαιοδοσία της Ελλάδας συνιστούν παραβίαση του διεθνούς δικαίου και επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων της απέναντι σε τέτοιες πράξεις.

Το κείμενο επεκτείνεται και στις θαλάσσιες διεκδικήσεις που προβάλλει η ίδια η Λιβύη στη Μεσόγειο, πέραν του διμερούς μνημονίου με την Τουρκία. Η ελληνική πλευρά διευκρινίζει ότι η επικύρωση δεν θίγει και δεν πρόκειται να θίξει δικαιώματα που της αναγνωρίζει το διεθνές δίκαιο, ούτε μεταβάλλει τις θέσεις της για όσες λιβυκές διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών αντίκεινται σε αυτό.