Λονδίνο, 1890: Το πρώτο ηλεκτρικό μετρό του κόσμου εγκαινιάστηκε στις 4 Νοεμβρίου

Τα εγκαίνια του City and South London Railway πραγματοποιήθηκαν στις 4 Νοεμβρίου 1890 από τον πρίγκιπα της Ουαλίας Εδουάρδο, τον μετέπειτα βασιλιά Εδουάρδο Ζ΄. Η σιδηροδρομική γραμμή άνοιξε στο επιβατικό κοινό λίγο αργότερα, με την τακτική λειτουργία να ξεκινά στις 18 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους.

Μια διαδρομή κάτω από τον Τάμεση

Το Λονδίνο διέθετε ήδη υπόγειο σιδηρόδρομο. Η Metropolitan Railway κινούνταν από το 1863 με ατμομηχανές, σε μικρότερο βάθος. Το νέο έργο ήταν διαφορετικό: αποτέλεσε το πρώτο μεγάλου βάθους υπόγειο σύστημα στον κόσμο που βασίστηκε εξ ολοκλήρου στην ηλεκτροκίνηση για τη μεταφορά επιβατών.

Η αρχική χάραξη είχε μήκος περίπου 5,1 έως 5,5 χιλιόμετρα, ανάλογα με τον τρόπο μέτρησης, και εξυπηρετούσε έξι σταθμούς: King William Street, Borough, Elephant & Castle, Kennington, Oval και Stockwell. Συνέδεε το οικονομικό κέντρο του Σίτι με τις νότιες συνοικίες, περνώντας κάτω από τον ποταμό. Ο τερματικός σταθμός King William Street δεν λειτουργεί σήμερα.

Ασπίδα διάνοιξης και έξι χρόνια έργων

Επικεφαλής του εγχειρήματος ήταν ο μηχανικός Τζέιμς Χένρι Γκρέτχεντ, ο οποίος χρησιμοποίησε βελτιωμένη ασπίδα διάνοιξης σηράγγων. Η Βουλή είχε εγκρίνει το σχέδιο το 1884 και οι κύριες εργασίες προχώρησαν στη δεύτερη πενταετία της δεκαετίας του 1880, περίπου έξι χρόνια μετά την έγκριση. Η διάνοιξη δύο στενών κυκλικών σηράγγων κάτω από πυκνοκατοικημένη περιοχή και ποτάμι θεωρήθηκε τεχνικό επίτευγμα. Η αρχική ιδέα προέβλεπε κίνηση με καλώδιο, αλλά εγκαταλείφθηκε προς όφελος του ηλεκτρισμού.

Κάθε συρμός διέθετε αρχικά μια μικρή ηλεκτρική μηχανή και τρία βαγόνια, με 32 θέσεις στο καθένα. Επειδή οι σήραγγες ήταν στενές, οι οροφές έμειναν χαμηλές, τα παράθυρα μικρά και τοποθετημένα ψηλά, ενώ τα καθίσματα έτρεχαν κατά μήκος των τοιχωμάτων. Ο κόσμος τα έλεγε περιπαικτικά «padded cells», δηλαδή «παραγεμισμένα κελιά». Μία διαδρομή στοίχιζε δύο πένες με ενιαίο κόμιστρο και οι συρμοί περνούσαν περίπου κάθε πέντε λεπτά.

Προβλήματα ισχύος και κόστος

Το εργοστάσιο ηλεκτρικού ρεύματος στο Stockwell δεν επαρκούσε πάντα. Όταν αρκετοί συρμοί επιτάχυναν μαζί, ο φωτισμός χαμήλωνε, και σε ορισμένους σταθμούς χρειάστηκε φωταέριο. Οι πρώτες μηχανές ήταν βαριές και θορυβώδεις. Τεχνική δημοσίευση του 1891 υπολόγιζε το κόστος κατασκευής σε περίπου 2,75 εκατομμύρια γερμανικά μάρκα ανά χιλιόμετρο, δηλαδή περίπου 14 εκατομμύρια για τη βασική διαδρομή. Πρόκειται για ιστορική εκτίμηση και όχι για επαληθευμένο τελικό απολογισμό σε στερλίνες.

Η επιτυχία του εγχειρήματος άνοιξε τον δρόμο για περισσότερες υπόγειες γραμμές. Ο City and South London Railway επεκτάθηκε, ανακατασκευάστηκε και τελικά εντάχθηκε στη σημερινή Northern line. Τμήματα της παλιάς χάραξης εξακολουθούν να μεταφέρουν επιβάτες, αν και οι συρμοί και οι σταθμοί έχουν αλλάξει ριζικά.

Σήμερα, σύμφωνα με τη Transport for London, το δίκτυο του Underground αριθμεί 11 γραμμές, 402 χιλιόμετρα και 272 σταθμούς. Μεγάλο μέρος αυτών των χιλιομέτρων βρίσκεται στην επιφάνεια. Η Elizabeth line και το Docklands Light Railway ανήκουν στο ευρύτερο συγκοινωνιακό σύστημα της βρετανικής πρωτεύουσας, χωρίς να προσμετρώνται στις 11 γραμμές του μετρό. Από τις δύο στενές σήραγγες του 1890 μέχρι το σημερινό δίκτυο, η ηλεκτροκίνηση σε βαθιές σήραγγες έγινε πρότυπο για τις αστικές μεταφορές.