«Παγίδευσα τα ιταλικά άρματα στα έλη του Καλάμα»: η φράση του Κατσιμήτρου

«Παγίδευσα τα ιταλικά άρματα στα έλη του Καλάμα, όπως ο Μιλτιάδης το περσικό ιππικό στον Μαραθώνα». Η φράση ανήκει στον υποστράτηγο Χαράλαμπο Κατσιμήτρο και αποτυπώνει με λίγες λέξεις τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική πλευρά αντιμετώπισε τα ιταλικά τεθωρακισμένα στον πόλεμο του 1940.

Η διατύπωση δεν περιορίζεται σε μια τεχνική περιγραφή της μάχης. Ο διοικητής επιλέγει να την εντάξει σε μια παράδοση αιώνων, φέρνοντας στο προσκήνιο την αρχαία μάχη όπου το αντίπαλο ιππικό οδηγήθηκε σε έδαφος που του στερούσε το πλεονέκτημα. Με τον ίδιο τρόπο παρουσιάζει και τη δική του απόφαση: καθοριστικός παράγοντας δεν ήταν μόνο η δύναμη πυρός, αλλά ο χώρος όπου έγινε η αναμέτρηση.

Τα έλη του Καλάμα λειτούργησαν ως φυσικό εμπόδιο για τα άρματα μάχης. Σε βαλτώδες έδαφος τα οχήματα χάνουν την κινητικότητα που τα καθιστά αποτελεσματικά και μετατρέπονται σε εκτεθειμένους στόχους. Η εικόνα των ιταλικών τανκς βυθισμένων στη λάσπη είναι εκείνη που έμεινε από τη σύγκρουση και την οποία ο ίδιος ο Κατσιμήτρος επέλεξε να κρατήσει στη μαρτυρία του.

Στο ίδιο δημοσίευμα προστίθεται και μια δεύτερη πτυχή της ιστορίας: με όσα άρματα κατέλαβαν οι ελληνικές δυνάμεις, πολέμησαν στη συνέχεια τους Γερμανούς. Τα ιταλικά τεθωρακισμένα που περιήλθαν στα ελληνικά χέρια δεν έμειναν ανενεργά· εντάχθηκαν στον αγώνα απέναντι σε έναν διαφορετικό αντίπαλο, λίγο αργότερα.

Το υλικό που παρατίθεται δεν δίνει αριθμούς. Δεν προσδιορίζεται πόσα άρματα παγιδεύτηκαν στον Καλάμα, ούτε πόσα αιχμαλωτίστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν αργότερα. Δεν αναφέρονται επίσης συγκεκριμένες μονάδες ή ημερομηνίες. Η αξία της μαρτυρίας βρίσκεται αλλού: στον τρόπο που ένας επικεφαλής δυνάμεων εξηγεί την επιχείρησή του, συνδέοντας το 1940 με την αρχαία στρατιωτική κληρονομιά.

Έτσι, η μάχη του Καλάμα περνά στη μνήμη όχι μόνο μέσα από επιτελικές εκθέσεις αλλά και μέσα από μια φράση που τη συνδέει με τον Μαραθώνα. Ο Κατσιμήτρος τοποθετεί τον εαυτό του στη θέση του Μιλτιάδη, τα έλη στη θέση του πεδίου μάχης και τα ιταλικά άρματα στη θέση ενός ιππικού που έχασε τον δρόμο του.