Instagram και Facebook κρύβουν τα likes από τους ανηλίκους

Το Instagram και το Facebook προχωρούν στην απόκρυψη των likes και των αντιδράσεων για χρήστες κάτω των 18 ετών. Η ρύθμιση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια προστασίας των ανηλίκων στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Παρότι απευθύνεται σε παιδιά και εφήβους, φέρνει στο προσκήνιο ένα φαινόμενο που αφορά εξίσου τους ενήλικες: την κοινωνική σύγκριση.

Ο αριθμός κάτω από μια ανάρτηση δεν δηλώνει μόνο επιδοκιμασία. Μετατρέπει την αποδοχή σε μετρήσιμο μέγεθος και, μαζί με τους ακόλουθους, τις προβολές και τα κοινοποιήσεις, συγκροτεί μια άτυπη κατάταξη. Ο χρήστης βλέπει πόση ανταπόκριση είχε η δική του δημοσίευση σε σχέση με ό,τι περίμενε, με την προηγούμενη ανάρτησή του και κυρίως με ό,τι συγκεντρώνουν οι άλλοι. Όταν η αποδοχή γίνεται νούμερο, η αποφυγή της σύγκρισης καθίσταται πρακτικά αδύνατη.

Η τάση για σύγκριση έχει παλιές ρίζες. Στις κλειστές ομάδες όπου εξελίχθηκαν οι άνθρωποι, η γνώση της θέσης κάποιου έναντι των υπολοίπων έδινε πληροφορίες για το ποιες συμπεριφορές ήταν αποδεκτές, αν ανήκε στην ομάδα και πώς μπορούσε να κινηθεί μέσα σε αυτήν. Επρόκειτο για μια λειτουργία με πρακτική χρησιμότητα επιβίωσης.

Μέχρι πρόσφατα, όμως, αυτή η διαδικασία είχε σαφή όρια. Η επαφή με τους παλιούς συμμαθητές γινόταν σπάνια, σε έναν συγκεκριμένο τόπο και χρόνο. Σήμερα το ίδιο αίσθημα ενεργοποιείται διαρκώς μέσα από τη συσκευή, με μετρήσιμα σήματα αποδοχής απέναντι σε ένα κοινό παγκόσμιας κλίμακας. Άλλαξαν η κλίμακα, η συχνότητα και η άμεση πρόσβαση.

Τα likes λειτουργούν ως ένα είδος ψυχολογικού νομίσματος. Μελέτες απεικόνισης του εγκεφάλου δείχνουν ότι αποδίδουμε νευρολογική αξία στη θέση που πιστεύουμε πως έχουμε δίπλα στους άλλους. Έρευνες καταγράφουν ότι ενήλικες με συχνές και ακραίες συγκρίσεις προς τα πάνω βιώνουν άμεση πτώση της αυτοαξιολόγησής τους, ενώ μετά από λίγο scrolling εμφανίζουν σωρευτική μείωση της αυτοεκτίμησης και της ικανοποίησης από τη ζωή. Σε όλες τις ηλικίες, η έντονη τάση σύγκρισης μαζί με τη δυσκολία διαχείρισης συναισθημάτων συνδέεται με συμπτώματα θυμού, άγχους και κατάθλιψης.

Η απόκρυψη των μετρήσεων δεν εξαλείφει την ανάγκη σύγκρισης, ούτε την επιθυμία του ανθρώπου να ανήκει κάπου. Δημιουργεί, ωστόσο, απόσταση ανάμεσα στο ερώτημα πού βρίσκεται κάποιος έναντι των άλλων και στην αυτόματη απάντηση που έδινε μέχρι σήμερα ένας αριθμός στην οθόνη.

Οι πλατφόρμες δεν επινόησαν τη σύγκριση· την κωδικοποίησαν. Η ανθρώπινη αποδοχή μετατράπηκε σε δείκτη που παρακολουθείται διαρκώς, σαν πορεία μετοχής. Η νέα ρύθμιση θέτει, ουσιαστικά, το ζήτημα και για τους ενήλικες: πόσο από την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους αφήνουν να καθορίζεται από ένα νούμερο.