Γιατί κάποιοι δεν παραδέχονται ποτέ λάθος και τι λένε για να το αποφύγουν

Υπάρχουν συζητήσεις που ξεκινούν ήρεμα και καταλήγουν με εκείνον που είχε το παράπονο να απολογείται. Το μοτίβο είναι γνωστό σε όσους έχουν βρεθεί απέναντι σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ένα προφανές λάθος τους. Πίσω από αυτή τη στάση, όπως επισημαίνεται σε σχετικό δημοσίευμα, δεν κρύβεται συνήθως δύναμη, αλλά μια εύθραυστη εικόνα εαυτού.

Η ανάληψη ευθύνης δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Συνδέεται με γνήσια εσωτερική αυτοεκτίμηση: όσοι αισθάνονται ασφαλείς με τον εαυτό τους αντιλαμβάνονται τα λάθη ως κομμάτι της ωρίμανσης και της ουσιαστικής σχέσης με τους άλλους. Δεν τα αντιμετωπίζουν ως απειλή για την ταυτότητά τους.

Αντίθετα, άνθρωποι που κουβαλούν βαθύτερη ανασφάλεια και στηρίζονται στην επιβεβαίωση του περίγυρου τείνουν να ταυτίζουν ένα σφάλμα με συνολική αποτυχία. Για να προστατεύσουν την εικόνα τους, καταφεύγουν σε στρατηγικές μετατόπισης της ευθύνης. Οι διατυπώσεις που χρησιμοποιούν έχουν συνήθως έναν κοινό στόχο: να κλείσουν τη συζήτηση πριν φτάσει στην παραδοχή.

Οι φράσεις που εμφανίζονται πιο συχνά

Μια από τις πιο συνηθισμένες είναι ο χαρακτηρισμός μιας κριτικής ως απλής «προσωπικής άποψης». Με αυτόν τον τρόπο ακυρώνεται εκ των προτέρων κάθε παρατήρηση που θα μπορούσε να βοηθήσει, είτε στην εργασία είτε σε μια σχέση, και ο συνομιλητής εμφανίζεται ως υπερβολικός.

Εξίσου χαρακτηριστική είναι η ατάκα «πρώτη φορά το ακούω αυτό από άνθρωπο», που στοχεύει στην απομόνωση όποιου εκφέρει το παράπονο και στην αμφισβήτηση της λογικής του. Στην ίδια κατηγορία ανήκει και το «έτσι έμαθα εγώ», που προσπαθεί να παρουσιαστεί ως αυθεντικότητα αυτό που στην πράξη λειτουργεί ως άλλοθι για να μην ασχοληθεί κάποιος με τον εαυτό του.

Ξεχωριστή θέση έχει η επίκληση των ορίων. Το να θέτει κανείς όρια είναι υγιές, όταν όμως η φράση χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει αγένεια ή αδιαφορία απέναντι στα συναισθήματα τρίτων, μετατρέπεται σε τοξική συμπεριφορά.

Σε άλλες περιπτώσεις το θέμα αλλάζει άξονα: αντί για την πράξη, στο επίκεντρο μπαίνει η συναισθηματική αντίδραση του άλλου, που παρουσιάζεται ως ελάττωμα. Παράλληλα, όταν η συζήτηση δεν εξελίσσεται υπέρ τους, κάποιοι φτάνουν να αμφισβητήσουν την αντίληψη ή ακόμη και τη μνήμη του συνομιλητή, μια τακτική που περιγράφεται ως gaslighting.

Το αποτέλεσμα είναι γνωστό σε όσους έχουν ζήσει τέτοιες αντιπαραθέσεις: ο διάλογος χάνεται, η εμπιστοσύνη φθείρεται και οι σχέσεις, προσωπικές ή επαγγελματικές, μένουν στάσιμες. Η παραδοχή του λάθους απαιτεί κόπο, είναι όμως ο μόνος δρόμος για να χτιστεί κάτι σταθερό πάνω σε αυτό.