Ύπνος: γιατί η κατάκλιση μετά τα μεσάνυχτα θεωρείται η χειρότερη ώρα

Το πόσες ώρες κοιμάται κανείς δεν αρκεί από μόνο του για να κριθεί η ποιότητα της ξεκούρασης. Σύμφωνα με ειδικούς στον ύπνο, εξίσου καθοριστικό είναι το πότε κάποιος πέφτει στο κρεβάτι, καθώς η ώρα της κατάκλισης επηρεάζει το βιολογικό ρολόι, την ορμονική λειτουργία και την ποιότητα του ύπνου.

Δεν υπάρχει μία «μαγική» ώρα που να ταιριάζει σε όλους. Ωστόσο, οι ειδικοί εντοπίζουν ως χειρότερη επιλογή την κατάκλιση μετά τα μεσάνυχτα. Όπως εξηγούν, ο ύπνος μετά τις 12 το βράδυ διαταράσσει τους φυσικούς ρυθμούς του σώματος, επηρεάζει κρίσιμα στάδια του ύπνου και ενδέχεται να συνδέεται μακροπρόθεσμα με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών προβλημάτων υγείας.

Τι είναι ο κιρκάδιος ρυθμός

Ο κιρκάδιος ρυθμός λειτουργεί ως ένα εσωτερικό 24ωρο ρολόι. Καθορίζει πότε νιώθει κάποιος εγρήγορση και πότε νύστα, ενώ επηρεάζει ορμόνες, μεταβολισμό, ανοσοποιητικό σύστημα και κυτταρική αποκατάσταση. Τα ισχυρότερα σήματα που κρατούν αυτό το ρολόι συγχρονισμένο είναι το φως και το σκοτάδι.

Γι' αυτό δεν προκύπτει από τη βιβλιογραφία ένα ενιαίο πρόγραμμα ύπνου για όλους: κάποιοι άνθρωποι είναι εκ φύσεως πιο πρωινοί, άλλοι ακολουθούν πιο αργό πρόγραμμα. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η ώρα του ύπνου βρίσκεται σταθερά έξω από τον συγχρονισμό με το εσωτερικό ρολόι ή με το πρόγραμμα που επιβάλλεται από την καθημερινότητα. Σύμφωνα με τη Dr. Chelsie Rohrscheib, η ώρα του ύπνου οφείλει να ακολουθεί στενά τον κιρκάδιο ρυθμό, καθώς ο ύπνος εκτός αυτού του παραθύρου υποβαθμίζει την ποιότητα και συνδέεται με κινδύνους για την υγεία.

Μελατονίνη, κορτιζόλη και η καθυστερημένη κατάκλιση

Δύο ορμόνες παίζουν κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση του ύπνου και ακολουθούν αυστηρό ημερήσιο πρόγραμμα. Η μελατονίνη ειδοποιεί τον οργανισμό ότι έφτασε η ώρα για ύπνο, κορυφώνεται το βράδυ και μειώνεται σταδιακά μέσα στη νύχτα. Η κορτιζόλη είναι η ορμόνη της εγρήγορσης και ανεβαίνει τις πρώτες πρωινές ώρες, προετοιμάζοντας το σώμα για το ξύπνημα.

Όταν η κατάκλιση γίνεται μετά τα μεσάνυχτα, το πρόγραμμα ύπνου αποσυντονίζεται από αυτούς τους ρυθμούς, ιδιαίτερα αν υπάρχει έκθεση σε έντονο τεχνητό φως αργά. Ο Dr. Alex Dimitriu σημειώνει ότι η μελατονίνη έχει ήδη αρχίσει να μειώνεται την ώρα που κάποιος προσπαθεί να κοιμηθεί τόσο αργά, ενώ τα επίπεδα κορτιζόλης κινούνται ανοδικά προς το πρωί, λειτουργώντας ως φυσικό ξυπνητήρι.

Λιγότερος βαθύς ύπνος

Ο βαθύς ύπνος, γνωστός και ως ύπνος αργών κυμάτων, είναι το πιο αναζωογονητικό στάδιο του κύκλου. Σε αυτόν το σώμα επισκευάζει ιστούς, εδραιώνονται οι αναμνήσεις και ο εγκέφαλος καθαρίζει μεταβολικά απόβλητα. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι συγκεντρώνεται στο πρώτο μισό της νύχτας, άρα όσο πιο αργά ξεκινά ο ύπνος, τόσο λιγότερος βαθύς ύπνος απομένει. Ο Dimitriu επισημαίνει ότι η καθυστερημένη κατάκλιση περιορίζει σημαντικά τον ύπνο βραδέων κυμάτων.

Όσοι στερούνται συστηματικά βαθύ ύπνο τείνουν να ξυπνούν κουρασμένοι, ανεξάρτητα από τις συνολικές ώρες που πέρασαν στο κρεβάτι. Με την πάροδο του χρόνου, η έλλειψη αυτή συνδέεται με περιορισμένη γνωστική λειτουργία και βραδύτερη σωματική αποκατάσταση.